کتاب المراجعات | سید عبدالحسین شرفالدین
المراجعات؛ وقتی اختلاف، به گفتوگو تبدیل میشود
بعضی کتابها برای اینکه چیزی را به تو بگویند نوشته شدهاند؛
بعضی برای اینکه وادارت کنند خودت فکر کنی.
المراجعات از دسته دوم است.
اثری از سید عبدالحسین شرفالدین موسوی رحمهالله که در قالب مجموعهای از مکاتبات و گفتوگوهای علمی با شیخ سلیم بشری، عالم برجسته الازهر، به بررسی مهمترین مسائل اختلافی میان شیعه و اهلسنت میپردازد.
هسته اصلی این گفتوگوها، امامت، خلافت و جایگاه اهلبیت علیهمالسلام است؛ اما اهمیت کتاب فقط در پاسخهایی که ارائه میکند نیست؛ در روش رسیدن به پاسخ است.
یک کتاب؛ یک گفتوگوی تاریخی
المراجعات ساختاری متفاوت از بسیاری از کتابهای اعتقادی دارد.
اینجا یک نویسنده صرفاً سخنرانی نمیکند.
یک پرسش مطرح میشود.
دلیل خواسته میشود.
پاسخی ارائه میشود.
پاسخ دوباره بررسی میشود.
و گفتوگو ادامه پیدا میکند.
همین ساختار، کتاب را از یک متن صرفاً تبلیغی جدا میکند و آن را به تمرینی برای اندیشیدن در مسائل اعتقادی تبدیل میکند.
در منابع کتاب، این اثر بهعنوان گفتوگویی میان سید عبدالحسین شرفالدین و شیخ سلیم بشری درباره امامت و تشیع معرفی شده است.
مسئله فقط «شیعه یا سنی» نیست
در ظاهر، موضوع کتاب اختلاف دو مذهب است.
اما در عمق، سؤال بزرگتری مطرح میشود:
پس از پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله، مسلمان باید برای شناخت مسیر هدایت به چه چیزی و چه کسی رجوع کند؟
از همین سؤال، بحث به موضوعاتی چون امامت، خلافت، حجیت سنت، جایگاه اهلبیت علیهمالسلام و ادله تاریخی و روایی کشیده میشود.
یعنی کتاب تلاش میکند اختلاف را از سطح شعار پایین بیاورد و آن را به سطح دلیل برساند.
قدرت یک سؤال درست
یکی از جذابترین جنبههای المراجعات، خودِ پرسشهاست.
چون گاهی یک سؤال دقیق، بیشتر از دهها صفحه پاسخ انسان را به فکر فرو میبرد.
کتاب به خواننده نشان میدهد که در مباحث اعتقادی، باید بلد باشیم:
سؤال کنیم.
دلیل بخواهیم.
منبع را بررسی کنیم.
و پیش از پذیرفتن یک نتیجه، مسیر رسیدن به آن را ببینیم.
این همان چیزی است که مهموم از مطالعه انتظار دارد: تغییر نگاه، نه افزایش صرف اطلاعات.
از محبت به اهلبیت تا شناخت ولایت
محبت اهلبیت علیهمالسلام برای شیعه نقطه آغاز است؛ اما پایان نیست.
اگر محبت به شناخت نرسد، ممکن است در حد احساس باقی بماند.
المراجعات مخاطب را وارد مرحله دیگری میکند:
چرا اهلبیت علیهمالسلام مرجع هدایتاند؟
چه دلایلی بر امامت امیرالمؤمنین علیهالسلام وجود دارد؟
نسبت قرآن، سنت و اهلبیت علیهمالسلام چیست؟
و برای پاسخ، به جای تکیه صرف بر احساس، وارد میدان استدلال میشود.
۱۱۲ مراجعه؛ یک مسیر فکری
در نسخههای شناختهشده کتاب، گفتوگو در قالب ۱۱۲ «مراجعه» پیش میرود.
هر مراجعه بخشی از این گفتوگوست؛ اما در کنار یکدیگر، یک مسیر فکری نسبتاً منسجم شکل میدهند.
از پرسش درباره مبانی مذهب آغاز میشود و به بحثهای عمیقتر درباره امامت و ادله آن میرسد.
به همین دلیل بهتر است کتاب را نه مجموعهای از پاسخهای پراکنده، بلکه یک گفتوگوی پیوسته درباره مسئله هدایت پس از پیامبر دید.
شرفالدین؛ جدال نه، استدلال
یکی از ویژگیهای برجسته اثر، فضای علمی و ادبی آن است.
موضوعات مورد اختلاف، جدی و گاه بسیار حساساند؛ اما ساختار کتاب بر مکاتبه، پرسش، پاسخ و استدلال بنا شده است.
همین ویژگی باعث شده المراجعات برای کسانی که به مباحث تطبیقی شیعه و اهلسنت علاقه دارند، اثری قابل توجه باشد.
کتابی برای کسی که میخواهد «بداند چرا»
ممکن است کسی شیعه به دنیا آمده باشد.
ممکن است سالها نام امیرالمؤمنین علیهالسلام را شنیده باشد.
ممکن است غدیر را بشناسد.
اما یک روز از خودش بپرسد:
«اگر از من پرسیدند چرا؟ چه میگویم؟»
المراجعات برای همین «چرا»هاست.
برای اینکه باور، از یک میراث خانوادگی به یک انتخاب آگاهانه تبدیل شود.
نگاه مهموم به المراجعات
در جهان مهموم، قرار نیست مخاطب را با کتابهای بیشتر، فقط پر از اطلاعات کنیم.
قرار است نگاهش عمیقتر شود.
المراجعات دقیقاً در همین نقطه ارزش پیدا میکند.
کتابی که به تو نمیگوید فقط چه چیزی را باور کن؛
بلکه تو را وارد مسیری میکند که در آن باید دلیل را ببینی، سؤال را بفهمی و خودت به نتیجه برسی.
اینجا کتاب، پاسخ نیست؛
تمرینِ رسیدن به پاسخ است.
چرا المراجعات بخوانیم؟
برای اینکه:
با یکی از آثار مهم کلامی و تطبیقی شیعه آشنا شویم؛
مباحث امامت را در قالب گفتوگویی استدلالی دنبال کنیم؛
با بخشی از ادله قرآنی و روایی مورد استناد شیعه آشنا شویم؛
قدرت گفتوگوی منطقی درباره اعتقادات را افزایش دهیم؛
تشیع را از زاویه استدلال و مباحث علمی مطالعه کنیم.
این کتاب برای چه کسی مناسب است؟
المراجعات انتخاب مناسبی است برای:
کسی که میخواهد مبانی اعتقادی شیعه را عمیقتر بفهمد؛
علاقهمندان به مناظرات و گفتوگوهای مذهبی؛
کسانی که به مسئله امامت و خلافت علاقه دارند؛
طلاب و دانشجویان علوم اسلامی؛
کسانی که میخواهند درباره اختلافات شیعه و اهلسنت مطالعهای جدی داشته باشند؛
مخاطبی که از پاسخهای سطحی خسته شده و دنبال دلیل است.